Relaties, seksualiteit en vruchtbaarheid

Kanker en de behandeling beïnvloeden je relaties met je ouders, je vrienden, je partner. Net in een levensfase waarin je je normaal losmaakt van de afhankelijkheid van je ouders, word je misschien weer meer afhankelijk van hen. Dat kan voor spanningen zorgen, omdat ouders overbezorgd zijn, of omdat je financieel weer helemaal van hen afhankelijk wordt.

Ook je sociaal leven lijdt – afhankelijk van je type kanker en de behandeling – in meerdere of mindere mate onder je ziekte. Je bent te moe om nog te gaan fuiven of bij vrienden langs te gaan. Of terwijl je ervoor erg sportief was, sta je nu al te hijgen boven aan de trap. En zeker wie in isolatie moet, heeft minder kans op sociale contacten. Ook de grote kosten voor je behandeling of het inkomensverlies kunnen een rem zetten op de invulling van je vrije tijd.

Relaties lopen soms fout af door de fysieke veranderingen, of omdat je op een andere golflengte zit na een kankerbehandeling. Maar omgekeerd kan je relatie er door je ziekte net sterker op worden.

Over seksualiteit en vruchtbaarheid kan je hier meer lezen.

 

Seksualiteit

Vrijen tijdens of na een behandeling

Er zijn geen medische bezwaren om te vrijen als je voor kanker behandeld wordt. Kanker is niet besmettelijk en chemotherapie heeft geen lichamelijke gevolgen voor de partner. Volgens artsen komen chemomedicijnen niet in het vaginaal vocht van de patiënt terecht. Voor alle zekerheid adviseren de meesten wel om telkens tot enkele dagen na het toedienen van chemotherapie een condoom te gebruiken. Het is ook belangrijk om voorbehoedsmiddelen te gebruiken tijdens en na de chemotherapie om een zwangerschap in deze periode te vermijden.

Emotionele impact

Naast de fysieke gevolgen heeft een kankerbehandeling natuurlijk een enorme emotionele impact. Wie zijn haar is verloren, een stoma heeft, fel verzwaard of net vermagerd is, kan zich bijzonder onsexy voelen. Zorgen over je gezondheid, je relatie of financiën kunnen de zin in seks ook flink verminderen. Maar dat betekent niet dat de intimiteit met je partner minder hoeft te zijn. Probeer open te staan voor andere manieren om seksueel plezier te geven en te krijgen. Soms zijn lichamelijke aandacht (voor jezelf en voor elkaar) en knuffelen in zo'n periode al voldoende. En praat over seks met je partner, en met een arts als het nodig is.

Meer lezen

Vruchtbaarheid

Een kankerbehandeling kan de voortplantingsorganen en je vruchtbaarheid aantasten, maar dat is niet altijd het geval. Of je nu al aan kinderen denkt of nog niet, het is héél belangrijk om met alle behandelende artsen over je vruchtbaarheid te spreken, vóór je chemo-, radiotherapie of een andere behandeling krijgt. Dat is misschien wat vreemd als je 18 bent - en daarom zal misschien ook niet elke arts je er onmiddellijk over aanspreken - maar wel erg belangrijk. Meestal is het mogelijk om voor het starten van de behandeling een consultatie bij een vruchtbaarheidscentrum of fertiliteitskliniek te krijgen. Vraag er zelf naar als je arts er niet over gesproken heeft!

Vruchtbaarheidsproblemen door radiotherapie

Hormonale veranderingen, verminderde vruchtbaarheid of onvruchtbaarheid komen voor als de teelballen, de eierstokken of de hypofyse (orgaantje onder aan de hersenen) bestraald worden. Ook als deze organen niet rechtsreeks bestraald worden, kunnen ze soms geraakt worden door bestraling van organen in de buurt. Jonge vrouwen zullen door bestraling van de eierstokken ook vervroegd in de menopauze komen.

Vruchtbaarheidsproblemen door chemotherapie

Chemotherapie kan de voortplantingsorganen aantasten, maar dat is niet altijd het geval. De mogelijke nevenwerkingen hangen af van de cytostatica, je leeftijd en je algemene conditie. Door de ziekte en de behandeling kan de behoefte om te vrijen wel afnemen, of kan vrijen als minder prettig ervaren worden. Je relatie kan hierdoor extra onder druk komen te staan. In deze periode kan de nood aan tederheid toenemen en kunnen knuffelen, elkaar aanraken, strelen en vasthouden mogelijk belangrijker worden.

Bij mannen

Chemotherapie kan tijdelijke of permanente onvruchtbaarheid veroorzaken bij mannen. Let op: onvruchtbaarheid betekent niet dat je geen seksuele betrekkingen meer kan hebben, dat vermogen tast chemotherapie niet aan. Omdat de onvruchtbaarheid blijvend kan zijn, is het van belang dit met je arts te bespreken vóór je met de chemotherapie start. Eventueel kan zaad ingevroren worden voor later gebruik. Mannen die chemotherapie krijgen, moeten voorbehoedsmiddelen gebruiken om geen zwangerschap te veroorzaken. De behandeling kan immers schade berokkenen aan de zaadcellen, wat geboorteafwijkingen kan veroorzaken. Gebruik om je partner te beschermen een condoom de eerste 48 uur na toediening van cytostatica, want er kunnen resten van de geneesmiddelen terechtkomen in het sperma. Er treedt vaak een verminderde zaadproductie op waardoor het sperma wateriger wordt. Ook kunnen zich tijdelijke erectieproblemen voordoen.

Bij vrouwen

Chemotherapie kan de eierstokken aantasten en de volgende nevenwerkingen veroorzaken:

  • menopauze: chemotherapie kan menopauzeachtige symptomen veroorzaken zoals onregelmatige maandstonden, het uitblijven van de maandstonden, warmteopwellingen, gewichtstoename, botontkalking en minder zin in vrijen en een droge vagina. Hierdoor is de kans op ontsteking van de blaas of de vagina ook groter.
  • tijdelijke of blijvende onvruchtbaarheid. Of je onvruchtbaar kan worden en hoe lang het duurt, hangt onder andere af van het soort cytostatica, de dosis en je leeftijd. Vraag hierover meer uitleg aan je arts. In de meeste ziekenhuizen is het een routine geworden om in deze gevallen eicellen in te vriezen voor later gebruik. Dat kan in de praktijk leiden tot een zwangerschap, maar die techniek is nog nieuw en de ervaring ermee beperkt.

Praat erover met je oncoloog, hij kan je vertellen of de fysieke veranderingen blijvend zijn of wat eraan te doen is.

Zwangerschap

Zwanger worden tijdens een behandeling is theoretisch mogelijk, maar absoluut af te raden omdat cytostatica geboorteafwijkingen kunnen veroorzaken. Na het einde van de behandeling verdwijnen cytostatica snel uit het lichaam, zodat een zwangerschap strikt wetenschappelijk gezien al na enkele weken kan. Maar de meeste kankerspecialisten adviseren een wachttijd. Vraag daarover advies aan je behandelende arts.

Ook een bezoek aan een vruchtbaarheidscentrum kan verhelderend zijn, zeker als je lang geleden behandeld bent en nu aan kinderen wilt beginnen, maar niet weet of je door je behandeling nog wel kinderen kunt krijgen. Je kan hiervoor gewoon aan je huisarts een doorverwijzing vragen naar een vruchtbaarheidscentrum.

Vruchtbaarheidsproblemen door hormonale behandeling

Hormonale therapie wordt bij vrouwen vooral toegepast bij borst- en baarmoederkanker en bij mannen bij prostaatkanker. Ook bij bepaalde vormen van leukemie, (non)hodgkin en myeloom kan hormonale therapie worden toegepast.

Door hormoontherapie wordt de productie van hormonen verminderd of helemaal stilgelegd. Voor vrouwen heeft dat een vervroegde menopauze tot gevolg. Of die menopauze tijdelijk is (= als de menstruatie na de hormonale behandeling terugkeert) of blijvend, is afhankelijk van je leeftijd en de soort hormoontherapie. Vraag hierover meer uitleg aan je arts.

Menopauzeachtige symptomen zijn o.a. onregelmatige maandstonden, het uitblijven van de maandstonden, warmteopwellingen, gewichtstoename, botontkalking en minder zin in vrijen en een droge vagina. Hierdoor is de kans op ontsteking van de blaas of de vagina ook groter. Maar iedereen reageert anders op hormoontherapie, de een heeft er minder last van dan de ander. Maar deze bijwerkingen kunnen, zeker als je al een tijdje uit behandeling bent, behoorlijk doorwegen. Praat er tijdig over met je arts!

Bespreek ook met je arts over voorbehoedsmiddelen: wellicht is het beter een zwangerschap ook in deze periode te vermijden.

Meer lezen